Góc nhìn từ cựu trọng tài Premier League: Tại sao VAR trở thành gánh nặng tâm lý

Công nghệ VAR được đưa vào bóng đá với mục tiêu giảm thiểu sai sót trong công tác trọng tài, nhưng thực tế lại tạo ra áp lực chưa từng có cho những người cầm còi. Cựu trọng tài Graham Scott của Premier League, người có hơn 10 năm kinh nghiệm điều khiển các trận đấu tại giải VĐQG Anh và tham gia nhiệm vụ VAR ở hơn 100 trận, đã chia sẻ những góc nhìn chân thực về mặt trái của công nghệ này.

Theo Scott, điểm khác biệt lớn nhất nằm ở áp lực tâm lý. Khi làm việc trên sân, trọng tài đưa ra quyết định trong tích tắc dựa trên góc nhìn trực tiếp và cảm nhận tình huống. Quá trình này mang tính tự nhiên, liền mạch với nhịp độ trận đấu. Ngược lại, khi ngồi trong phòng VAR, mọi thứ thay đổi hoàn toàn. Trọng tài phải quan sát nhiều góc quay cùng lúc, tua chậm từng chi tiết, thậm chí dừng hình để phân tích. Scott mô tả cảm giác khi đó như bị nhốt trong bốn bức tường, nhịp tim tăng và áp lực dồn nén – điều ông chưa từng trải qua suốt 20 năm làm trọng tài trên sân.

Nguyên nhân thứ hai đến từ quy trình kiểm tra rườm rà. Với các tình huống việt vị, trọng tài không thể áp dụng tiêu chí “rõ ràng và hiển nhiên” mà phải kiểm tra chính xác từng chi tiết, bởi tình huống đó chỉ có đúng hoặc sai, không mang tính nhận định. Chỉ cần bỏ qua một góc quay hoặc kết luận quá sớm, VAR có thể đối mặt với chỉ trích dữ dội nếu sau đó xuất hiện bằng chứng ngược lại. Điều này dẫn đến những pha bóng kéo dài ba đến bốn phút, thậm chí lâu hơn.

Hệ quả rõ ràng nhất là VAR làm gián đoạn trận đấu và phá vỡ cảm xúc. Một bàn thắng vốn là khoảnh khắc bùng nổ lại bị đóng băng trong lúc chờ kiểm tra. Khi quyết định cuối cùng được đưa ra, cảm xúc ban đầu gần như tan biến. Ngay cả khi bàn thắng được công nhận, niềm vui cũng không còn trọn vẹn. Scott thừa nhận chính các trọng tài cũng cảm thấy khó chịu với điều này, nhưng vai trò của VAR vô tình đặt họ vào vị trí kẻ phá cuộc.

Một vấn đề khác là cách VAR bị hiểu sai. Nhiều người tin rằng trọng tài cố tình soi lỗi để hủy bàn thắng, trong khi mục tiêu thực sự của VAR là tìm ra sự thật. Việc áp dụng luật quá chặt chẽ cũng gây tranh cãi khi VAR cho phép phát hiện những lỗi rất nhỏ, như một phần cơ thể nhô lên vài centimet trong tình huống việt vị. Những quyết định kiểu này đi ngược lại cảm nhận thông thường của người xem. Bên cạnh đó, công nghệ VAR cũng chưa hoàn hảo. Trong các tình huống đông người, hệ thống bắt việt vị bán tự động vẫn gặp khó khăn trong việc xác định ai chạm bóng trước hay thời điểm chính xác của pha chuyền, dẫn đến những quyết định kéo dài bất thường.

Yếu tố thiếu minh bạch đối với khán giả cũng làm gia tăng bất mãn. Trong sân, người xem gần như không biết VAR đang kiểm tra điều gì, và trọng tài chính cũng không có đầy đủ thông tin trong thời gian chờ. Scott cho rằng nếu đã sử dụng công nghệ, bóng đá cần học cách minh bạch hơn giống như một số môn thể thao khác. Việc công khai quy trình kiểm tra có thể không loại bỏ tranh cãi, nhưng ít nhất giúp mọi người hiểu chuyện gì đang diễn ra.

Cuối cùng, điều khiến VAR trở thành gánh nặng với trọng tài là bản chất công việc của họ đã thay đổi. Một trọng tài lý tưởng trước đây là “người vô hình”, không bị nhắc đến sau trận đấu và thành công được đo bằng việc không mắc sai lầm. VAR đã phá vỡ điều đó – mỗi quyết định đều có thể bị soi xét, tranh luận và lan truyền rộng rãi. Thay vì đứng sau ánh đèn, trọng tài giờ đây thường xuyên bị đẩy ra trước dư luận, trong vai trò mà chính họ không mong muốn.